Dược Liệu Xá Xị

Tên cây Xá xị chỉ mới được người dân miền Nam đặt trong những năm sau này, vì thấy mùi tinh dầu, gỗ thân, gỗ rễ giống với mùi nước xá xị đóng chai, nhập khẩu từ Hoa Kỳ hay Pháp.

1. Tổng quan về cây Xá xị

Hoa và quả cây Xá Xị

Tên khác: Vù hương, Re hương, Cô châu, Canh châu

  • Tên khoa học: Cinnamomum parthenoxylon
  • Họ: Long não – Lauraceae

Xá xị là loài thực vật thân gỗ, khi trưởng thành có thể cao từ 12 – 18 m. Lá cây màu xanh, có 3 gân hoặc gân lá hình lông chim. Hoa trắng, mùi thơm nhẹ, hoa mọc thành gù. Quả loại mọng và có hình cầu.

Cây có mọc ở miền Bắc, nhưng tập trung chủ yếu ở các tỉnh phía Nam, nhiều nhất là từ Quảng Trị trở vào. Ở nước ta Xá xị chủ yếu dùng để khai thác gỗ, ít khi dùng làm thuốc.

Hiện tại, dù cây mọc khá phổ biến ở các rừng nhiệt đới, nhưng Việt Nam xếp Cinnamomum parthenoxylon được xếp vào nhóm cây “Nguy cơ bị đe doạ” cấp quốc gia vì tình trạng khai thác quá mức.

2. Thành phần hoá học – Tác dụng dược lý – Công dụng

Lá cây Xá xị

Hiện tại vẫn chưa có nhiều nghiên cứu về loài cây này, một vài hợp chất được tìm thấy trong Xá xị như:

  • Gỗ thân và rễ: chứa 1 – 2 % tinh dầu màu vàng nhạt (chủ yếu là tnh dầu safrol), mùi thơm dễ chịu.
  • Hạt: dầu và chất béo (60 %)

Dưới đây là bảng thống kê tóm tắt về 2 nghiên cứu mới về thành phần và tác dụng dược lý của Xá xị, bao gồm:

Nguồn Tác giả Thành phần hoá học Tác dụng dược lý
Phytomedicine, Volume 16, Issue 8; 8/2009 Jia Q và cộng sự tại School of Pharmacy, Shanghai University of TCM, Thượng Hải Polyphenolic oligomer phân lập từ dịch chiết vỏ thân. Giúp hạ đường huyết và tăng lượng insulin huyết tương ở những con chuột bị tiểu đường
Bioorg Med Chem Lett, Volume 26, Issue 3; 2/216 Adfa M và các cộng sự tại các phòng nghiên cứu từ Indonesia & Nhật Bản Lignans

Pheylpropanoids

In vitro: cho thấy tác động kháng tế bào bạch cầu HL – 60 & U937 ở người

Nước ta hầu như không dùng Xá xị làm thuốc, nhưng những năm gần đây, người dân phía Nam khai thác vỏ thân và rễ Xá xị để chưng cất lấy tinh dầu dùng pha nước uống (dùng trong thực phẩm).

Trong khi, một vài nước như:

  • Malaysia: người dân dùng gỗ xá xị làm thuốc bồi bổ cho các bé gái khi bước vào tuổi dậy thì
  • Giava: chiết tinh dầu để xoa bớp chữa thấp khớp, đau nhức
  • Trung Quốc: dùng rễ Cinnamomum parthenoxylon chữa cảm, hạ sốt, các trượng hợp đầy bụng, khó tiêu

 

THAM KHẢO:

  1. Đỗ Tất Lợi, Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam, xuất bản lần thứ 6, Nxb. Khoa học kỹ thuật, 1991
  2. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26774581
  3. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19464860
  4. http://tropical.theferns.info/viewtropical.php?id=Cinnamomum+parthenoxylon

 

Ds. Nguyễn Hạ Quyên