Dược Liệu Thổ Cao Ly Sâm

Với tên gọi Thổ cao ly sâm làm chúng ta dễ nhầm lẫn với Nhân Sâm, nhưng Thổ cao ly sâm lại khác hẳn về hình thái cũng như họ thực vật so với Nhân sâm. Ngành công nghiệp dược phẩm thiên nhiên ngày càng phát triển thì Thổ cao ly sâm cũng có tiềm năng trong nghiên cứu và phát triển thuốc mới vì là dược liệu dễ trồng và có thể dùng làm thuốc bổ thay thế cho Nhân sâm.

1. Tổng quan về Thổ cao ly sâm

Tên khác: Sâm mồng tơi, Đông dương sâm, Cao ly sâm, Sâm thảo, Giả nhân sâm, Thổ nhân sâm

Tên khoa học:

  • Talinum paniculatum Gaertn
  • Talinum crassifolium Willd
  • Talinum patens L

 Họ: Rau sam – Portulacaceae

Thổ cao ly sâm là loại cỏ mọc hằng năm và sống dai với sự nhận biết thân mọc thẳng, màu xanh, phía dưới chia cành. Lá mọc so le, hình trứng ngược hoặc hình thìa, phiến lá dày, hơi mẫm, hai mặt đều bóng, đầu lá nhọn hoặc tù, phía cuống hẹp lại, cuống ngắn. Vào mùa hạ đầu cành xuất hiện cụm hoa hình chùm nhiều hoa nhỏ, hoa 5 cánh màu tím đỏ nhạt có hơn 10 nhị dài. Bầu hoa hình cầu, qủa nhỏ và khi chín có màu xám tro. Hạt rất nhỏ, màu đen nhánh hơi dẹt, trên mặt hơi có vân nổi. Đặc biệt, thổ cao ly sâm cho ra hoa vào tháng 6-7-8 và cho ra quả vào tháng 9-10-11.

Thổ cao ly sâm mọc hoang và được trồng làm cảnh nhiều nơi trong nước. Trồng loại cây này rất dễ dàng, trồng bằng hạt hoặc bằng mẩu rễ. Cây phát triển rất tốt, sau một năm có thể thu hoạch lấy rễ, để càng lâu thì rễ càng to. Thổ cao ly sâm còn được trồng ở một số tỉnh của Trung Quốc như Chiết Giang, Giang Tô, An Huy, Quảng Tây, Quảng Đông, Tứ Xuyên.

tim-hieu-thanh-phan-hoa-hoc-va-tac-dung-duoc-ly-cua-tho-cao-ly-sam-1

Rễ Thổ Cao Ly Sâm

 Bộ phận dùng làm thuốc: là rễ Thổ cao ly sâm và được thu hoạch về rửa sạch, cắt bỏ rễ con, phơi hay sấy khô, rễ lúc mới đào có màu hồng đẹp, để lâu có màu đen xám.

2. Thành phần hóa học – tác dụng dược lý

Thành phần hóa học và tác dụng dược lý của Thổ cao ly sâm vẫn chưa được nghiên cứu nhiều. Các Sterol có trong Thổ cao ly sâm có tác dụng kháng khuẩn. Ngoài ra, Thổ cao ly sâm làm giảm các cơn co tử cung trong trường hợp mang thai dọa sinh non, kích thích tiết sữa và phục hồi chức năng tử cung giai đoạn sau sinh và còn được dùng ngoài để trị rắn cắn.

Dưới đây là thành phần hóa học và tác dụng dược lý của Thổ cao ly sâm dựa trên các nghiên cứu khoa học sau:

Nguồn Bộ phận dùng Thành phần hóa học – Dược tính
Physiol Rep  9/2014 Rễ Chiết xuất kích thích tiết sữa, giảm co thắt tử cung và phục hồi chức năng tử cung sau sinh

Tiềm năng: hữu ích trong việc giảm các cơn co tử cung trong dọa sinh non

Rev Inst Med Trop Sao Paulo, 9-10/2015 Hợp chất Sterol chính có trong chiết xuất EtOH-nước và Hexane/EtOAc:

  • Campesterol
  • Stigmasterol
  • Sitosterol

Có hoạt tính chống lại các vi khuẩn như:

  • Serratia marcescens
  • Staphylococcus aureus
  • Micrococcus luteus
  • Candida albicans
  • Escherichia coli

Tiềm năng:

  • Hợp chất kháng khuẩn
  • Chiết xuất Hexane gây độc tế bào BHK-21 ở mức độ thấp
ECAM, 8/2017 Chiết xuất thực vật sử dụng bên ngoài có khả năng ức chế enzyme nọc độc rắn Naja nigricollis và Bitis arietans in vitro và ex vivo, nhưng không có tác dụng chống lại quá trình chết tế bào và tổn thương mô do nôc độc rắn gây ra

Tiềm năng: trị rắn cắn

3. Công dụng – cách dùng

tim-hieu-thanh-phan-hoa-hoc-va-tac-dung-duoc-ly-cua-tho-cao-ly-sam

Thổ cao ly sâm

 Thổ cao ly sâm là vị thuốc sử dụng dựa trên kinh nghiệm dân gian. Theo ghi nhận của giáo sư Đỗ Tất Lợi, công dụng và cách dùng của Thổ cao ly sâm trong các trường hợp sau:

Công dụng Cách dùng
Thuốc bổ 20-30g / ngày dưới dạng thuốc sắc
Thuốc trị ho
Nấu canh rau để ăn Rễ cạo sạch vỏ hoặc dùng lá nấu với thịt

 THAM KHẢO:

1. Đỗ Tất Lợi, Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam, xuất bản lần thứ 8, Nxb. Y học, 2004

2. https://www.hindawi.com/journals/ecam/2017/5748256/

3. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26603226

4. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25472610

Ds. Lê Quang Khoa Thi